• Beweging en sport
• Borstkankerscreening
• Overgewicht
• Roken
  • Cijfers
  • Gevolgen
  • Wetgeving
  • Van niet-roker tot roker
  • Risicocommunicatie
• Stoppen met roken
• Gedwongen meeroken
• Voeding
• Zonnen
• Hormoonsubstitutie
• Veelgestelde vragen

Gevolgen

Roken doe je niet vrijblijvend. Roken heeft immers heel wat gevolgen, op uw eigen gezondheid, op dat van de omstaanders, op ongeboren kinderen, maar ook op de maatschappij zelf.

Verslaving | Ziekte en dood | Gevolgen bij zwangerschap | Economische gevolgen

Verslaving

Volgens sommige deskundigen is de verslavende kracht van roken even sterk of zelfs sterker dan die van alcohol, heroïne of cocaïne (bron: Stivoro).

Hoe zit die verslaving in elkaar?

Eigenlijk bestaat een rookverslaving uit twee delen: de nicotineverslaving én de gedragsverslaving.

Nicotineverslaving

Tabaksproducten bevatten bijzonder veel chemische stoffen, waaronder het beruchte "nicotine". Dit laatste is zelf niet kankerverwekkend, maar wel verantwoordelijk voor het verslavende effect van roken. Nicotine wordt zeer snel door het lichaam opgenomen en bereikt al na enkele seconden in grote hoeveelheden uw hersenen. Daar beïnvloedt ze het centrale zenuwstelsel en uw stemming. U voelt zich relaxed, minder gespannen en wakkerder en u heeft een beter concentratievermogen.
Wanneer u stopt met roken, daalt de concentratie aan nicotine in het bloed en treden de ontwenningsverschijnselen op. Door opnieuw een sigaret op te steken, verdwijnen deze effecten snel: na een trekje van uw sigaret heeft de nicotine slechts 7 seconden nodig om een effect in uw hersenen te hebben.
Gelukkig is niet iedereen even gevoelig voor nicotineverslaving.

Test:
ben ik verslaafd aan de nicotine in mijn sigaret? Vul de Fagerströmtest in om na te gaan of u verslaafd bent aan de nicotine in uw sigaret.

Gedragsverslaving

Een belangrijk deel van de verslaving zit ook tussen de oren. Als roker bent u wellicht gewend om in heel welbepaalde situaties te roken, zoals net na het eten, bij het televisiekijken, bij het uitgaan, bij een kop koffie... Wanneer u stopt met roken, worden dit wellicht de moeilijkste momenten.

Gevolgen van de verslaving

Een verslaving zorgt ervoor dat u een voortdurende behoefte naar die bewuste stof hebt. Hebt u een tijdje niet gerookt, dan merkt u dat meteen: u verlangt al vlug naar een sigaret of een ander tabaksproduct. De behoefte lijkt wat op die naar eten of drinken, maar in tegenstelling hiermee is die behoefte naar tabak niet natuurlijk, maar aangeleerd. En dat betekent meteen ook dat ze weer kan worden afgeleerd. Bovendien krijgt u, wanneer u probeert te stoppen met roken, wellicht ontwenningsverschijnselen.

Ziekte en dood

Wie zijn leven lang rookt, heeft 50% kans vroegtijdig te overlijden aan een aandoening veroorzaakt door dat roken. En dat "vroegtijdig" betekent dat een roker gemiddeld 10 jaar vroeger dan de gemiddelde levensverwachting sterft (bron: R. Doll, R. Peto, J. Boreham, and I. Sutherland .BMJ 2004; 328: 1519).

Wereldwijd sterven zo jaarlijks 4 miljoen mensen ten gevolge van het roken, of meer dan 10.000 doden per dag. In de V.S.A. bedraagt het aantal meer dan 1000 doden per dag; in het Verenigd Koninkrijk maakt het roken 300 slachtoffers per dag. Als vliegtuigongevallen evenveel doden per dag zouden kosten, zou de luchtvaart in een ware crisis terecht komen. Wetenschappers schatten dat het roken vanaf 2030 10 miljoen slachtoffers per jaar zal maken en zo de allerbelangrijkste doodsoorzaak zal zijn, met meer overlijdens dan die veroorzaakt door aids, tuberculose, verkeersongevallen, zelfmoord en moord samen.

Longkanker

Wie rookt, heeft 20 keer meer risico op longkanker dan wie niet rookt. Dit risico wordt trouwens beïnvloed door:
- het aantal sigaretten dat u per dag rookt;
- hoelang u rookt;
- hoe diep u inhaleert.
Let wel, ook als u zelf niet rookt, maar zeer vaak in een rokerige omgeving bent en dus passief meerookt, hebt u een sterk verhoogde kans op longkanker (bron: World Cancer Report, WHO 2003).

Bij 93,4% van de mannen die aan longkanker overlijden, is dit gerelateerd aan tabaksgebruik. Bij vrouwen ligt dit momenteel iets lager, maar dat heeft vooral te maken met het feit dat er 20 tot 30 jaar geleden zoveel minder vrouwen rookten dan mannen. Als het tabaksgebruik bij vrouwen blijft toenemen zoals het dat nu doet, dan zullen ze wellicht binnen een dertigtal jaren even sterk door longkanker worden getroffen als mannen. Vrouwen blijken bij het roken van eenzelfde hoeveelheid sigaretten en eenzelfde rookduur bovendien meer kans op longkanker te hebben dan mannen (bron: Gezondheidsindicatoren 2001 en Joossen, 1999) .

De kans om longkanker te overleven is klein en is vooral gerelateerd aan de uitgebreidheid van de ziekte. In 2000 was longkanker de tweede meest voorkomende kanker bij mannen (na prostaatkanker), bij vrouwen neemt longkanker de vijfde plaats in na borstkanker, dikkedarmkanker, baarmoederlichaamkanker en eierstokkanker. Bij het mannelijke geslacht vertegenwoordigen de longkankers ongeveer 18% van alle kankers, terwijl ze bij het vrouwelijk geslacht ongeveer 4% van alle kankers uitmaken (bron: Vlaams Kankerregister, 2000).

Kanker van de luchtwegen en van de darmen

Hoewel er beduidend minder mensen sterven aan deze kankers, - "slechts" 697 in 2001 - kunnen ook kankers van de luchtwegen en van de darmen bij mannen aan het roken toe te schrijven zijn. Tabak heeft hier 67,8% van de mannelijke slachtoffers op zijn kerfstok (bron: Gezondheidsindicatoren 2001).

Andere kankers

Daarnaast is de blootstelling aan tabak ook als moordenaar aangewezen van 14,6% van de overige mannelijke kankerslachtoffers. De bekendste van deze kankers zijn die in de keel (strottenhoofd), de slokdarm, de alvleesklier, de nieren en de blaas (bron: Gezondheidsindicatoren 2001).

Longaandoeningen

Wie sterft aan een longaandoening, was hoogstwaarschijnlijk een roker, of een passief meeroker. Dit gold alvast voor 73% van de mannen en 38,1% van de vrouwen in 2001 (bron: Gezondheidsindicatoren 2001). De longaandoeningen in kwestie (chronische bronchitis, emfyseem, ontsteking van de bovenste luchtwegen) worden tegenwoordig omschreven als COPD, wat staat voor "chronic obstructive pulmonary disease". COPD omvat alle aandoeningen waarbij de kleine vertakkingen van de luchtwegen bechadigd zijn geraakt, doorgaans door het roken.
De COPD-patiënt:
- heeft last van hoesten en opgeven van slijm;
- ademt piepend en brommend;
- wordt sneller kortademig en moe (vooral bij inspanningen als traplopen);
- heeft meer klachten bij verkoudheden en luchtweginfecties, die trouwens minder snel genezen.

Hart- en vaataandoeningen

In 2001 stierven 9.527 Vlamingen aan hart- en vaatziekten, waarvan 1.843 door blootstelling aan tabaksrook. Vooral de hartslagaders hebben zwaar onder sigarettenrook te lijden (bron: Gezondheidsindicatoren 2001).

Cerebrovasculaire ziektes

Roken is ook een belangrijke oorzaak van tromboses en hersenbloedingen. Rokende vrouwen die bovendien de pil nemen, hebben trouwens een verhoogde kans op deze aandoeningen (bron: Kendrick & Merrit, 1996).

Zweren

Wie rookt, heeft meer kans op maagzweren en zweren in de dunne darm.

Zijeffecten

Wanneer u rookt, heeft dit ook negatieve effecten wanneer u een operatie ondergaat. Niet alleen hebt u meer kans op ademhalingsproblemen na de operatie en helen de wonden minder vlot, het roken verkleint ook de slaagkansen van de operatie (bron: McGowan N. 1999). Roken kan ook de werking van een aantal geneesmiddelen ongunstig beïnvloeden bv bij de inhalatiemedicatie voor astmapatiënten of chemotherapiemiddelen voor behandeling van kanker. Roken wordt ook in verband gebracht met het falen van de nieren, reumatische aandoeningen, slechte adem,...

Gevolgen bij zwangerschap

Risico"s voor de moeder

Dat roken problemen oplevert voor uw ongeboren kind, leest u verder. Maar wist u dat u als zwangere vrouw ook zelf meer gezondheidsrisico"s loopt?

• Buitenbaarmoederlijke zwangerschap
  U hebt meer kans op buitenbaarmoederlijke zwangerschap, wat dan weer kan leiden tot onvruchtbaarheid. Een buitenbaarmoederlijke zwangerschap kan ook uw eigen leven in gevaar brengen (Bron:Chow, Daling, Weis & Voigt, 1988).
• Kans op bloedingen
  Wie rookt tijdens haar zwangerschap, heeft meer kans op bloedingen, ook tijdens de latere maanden van de zwangerschap.
• Misselijkheid
  Zwangere vrouwen die roken hebben 20% meer kans om regelmatig misselijk te zijn in de eerste helft van hun zwangerschap en 66% meer kans in de tweede helft van de zwangerschap (Bron: Slattery, 1997).
• Infecties aan de urinewegen
  Rokende zwangere vrouwen hebben meer kans op urinaire infecties.

Ook het zwanger worden zelf ondervindt gevolgen van het roken

• Onvruchtbaarheid
  Vrouwen die roken zijn 3 maal minder vruchtbaar dan vrouwen die wel roken. Bij rokende vrouwen worden immers minder eicellen geproduceerd en is er meer kans op een miskraam (bron: Stein, 1996).
• Moeilijkere in-vitrofertilisatie
  Rokende vrouwen hebben meer tijd nodig om via in-vitrofertilisatie zwanger te geraken.
• Typisch mannelijke problemen
  Bij rokende mannen worden meer afwijkingen in het sperma vastgesteld, en is de kans op impotentie ook groter dan bij niet-rokende mannen.

Risico"s voor de foetus

Als u als vrouw tijdens de zwangerschap rookt of vaak in een rokerige omgeving verblijft, rookt de foetus sowieso mee. Er is dan een zwaar verhoogde kans op:

• Een miskraam
  Bij rokende moeders is het risico op een late miskraam ook groter. Ze hebben vaker last van bloedingen, het loskomen van de placenta en het vroegtijdig breken van de vliezen (bron: Slattery, 1997; ACOG, 1990; Scoth, 1998).
• Een laag geboortegewicht
  Door het roken krijgt de foetus te veel koolstofmonoxide binnen en te weinig zuurstof. Hierdoor stijgt het hemoglobineniveau, wat de groei afremt en de verdere ontwikkeling van het kind eveneens zal beïnvloeden (Bron: Eskenazi & Castorina, 1999). De baby heeft doorgaans een lager geboortegewicht (ongeveer 200 g minder), zodat er ook meer kans is dat de baby lichter weegt dan het minimumgewicht. Dit verhoogt op zijn beurt de kans dat de foetus of baby sterft tussen de 28ste week zwangerschap en de 1ste week na de geboorte(bron:Hakansson, Lendahls & Petersson, 1999; US Department of Health and Human Services, 1989 en 1994).
  Als u stopt met roken zodra u zwanger wordt, dan zal het geboortegewicht van uw baby net zo evolueren als dat van een niet-rokende moeder (Bron: U.S. Department of Health and Human Services, 1990); beter nog is te stoppen op het moment dat u een zwangerschapswens heeft. (sommige vrouwen stoppen al een tijdje met de pil voor ze echt zwanger willen worden en schakelen even over op een condoom, om al die hormonen uit hun bloed te krijgen; dit doen ze best ook met de sigaret). 
• Een premature geboorte
  Baby"s van rokende moeders lopen het risico te vroeg geboren te worden (bron: Hakansson, Lendahls & Petersson, 1999). 
• Een slechtere zuigreflex
  Baby"s van rokende moeders zijn rustelozer en zuigen minder sterk.

Risico"s voor de baby

Ook na de zwangerschap hebben de kinderen er last van als u rookt. Er is dan een zwaar verhoogde kans:

• Op een tragere ontwikkeling
  De baby heeft doorgaans een lager geboortegewicht (ongeveer 200 g minder), zodat er ook meer kans is dat de baby lichter weegt dan het minimumgewicht.
  De kinderen kunnen ook later in hun ontwikkeling zowel fysiek als mentaal achterstaan op hun leeftijdsgenootjes (Bron: Lawrence 1999; Lang, 1999). Zo zijn ze vaak kleiner, vertonen ze meer gedragsproblemen zoals hyperactiviteit en presteren ze minder goed op schoolse vakken zoals leestests (Bron: US Department of Health and Human Services, 1989).
• Op wiegendood
  Het risico op wiegendood vergroot aanzienlijk bij baby"s van rokende ouders (Bron Mitchel, Ford, Steward et al., 1996; Escriba & Colomer, 1996; Cortinovis, Conter, Lanfranco, Sala & Milani, 1998).

• Dat het kind later ook zal roken
  Moedermelk van rokende moeders bevat nicotine, waardoor de baby went aan deze stof. Bij het roken van zijn eerste sigaret op latere leeftijd zal het kind die moedersmaak terugvinden en veeleer geneigd zijn te blijven roken (bron: Kind en gezin).
• Op gezondheidsproblemen
  Kinderen van rokende ouders hebben 2 tot 3 keer zoveel kans op bronchitis, longontstekingen en astma-aanvallen, vaker last van oorontstekingen en meer kans op hart- en vaatziekten en kanker. Bovendien is een kind dat in een rokerige woning opgroeit, een passieve roker, die in feite alle mogelijke aandoeningen kan oplopen waar een actieve roker mee geconfronteerd wordt.

Het belang van de rokende partner

Het rookgedrag van de partner kwam hierboven niet vaak aan bod, maar zijn rol kan nochtans niet onderschat worden, om meerdere redenen:

• Zijn vrouw en kind roken passief mee
• Als de partner blijft roken, dan rookt de vrouw doorgaans passief mee, en door haar ook de foetus. Alle bovenstaande opmerkingen gelden dan net zo goed.
• Hij demotiveert de vrouw als die wil stoppen met roken
• Wanneer de man blijft roken, heeft de vrouw het moeilijker zelf ook te stoppen of zal ze sneller herbeginnen.

De hulp van de partner is dan ook zeer belangrijk. Meer nog, de man zou beter zelf zijn sigaret opzij leggen en de vrouw zo motiveren ook te stoppen.

Economische gevolgen

Inkomsten

Het is algemeen bekend dat de verkoop van tabaksproducten de staat behoorlijk wat opbrengt via taksen en BTW. Van elk gekocht pakje gaat zowat 75% van de verkoopprijs naar de schatkist. In 1990 bedroegen die inkomsten bijna 1 miljard euro, en die stegen nog tot meer dan 2 miljard euro in 2003.

Hoe duurder de sigaret, hoe minder rokers (Bron: VIG): de taksen hebben trouwens niet alleen invloed op de schatkist, ze hebben ook een positief effect op het rookgedrag: een prijsstijging van 10% levert al vlug een daling van het verbruik met 4% op. Vooral jongeren zijn dan minder geneigd tabaksproducten te kopen, waardoor de kans ook weer verkleint dat ze zware rokers zullen worden en blijven.

Als je zo doortelt, zou je kunnen stellen dat iedereen met roken zou stoppen als de prijs van een pakje sigaretten 6,82 euro bedraagt. Jammer genoeg gaat dit niet helemaal op. Vanaf een bepaalde prijs volstaat het niet meer om nog eens 10% duurder te worden om weer 4% rokers af te schudden. Dan moet je de prijs al met 20% of zelfs 50% verhogen om nog eens zoveel rokers hun sigaret te laten afzweren.

Kosten

Maar tabaksgebruik kost de staat uiteraard ook handenvol geld. Niet alleen draagt de overheid bij aan de behandelingskosten van ziektes veroorzaakt door roken, rokers zijn ook vaker ziek dan niet-rokers, en zijn ze vaker afwezig op het werk. Volgens de Wereldbank bedragen de kosten van het roken zelfs 6 tot 15% van de totale ziektekosten (bron: OIVO). In België kwam dit in 2002 neer op (14,417 miljard euro ziektekosten x 15% =) 2,162 miljard euro.
Dit bedrag houdt trouwens geen rekening met:

• de persoonlijke uitgaven van de patiënt die niet door de ziekteverzekering worden terugbetaald;
• de indirecte kosten zoals werkverzuim e.d.

Rokers zijn beduidend duurder voor de maatschappij dan niet-rokers van dezelfde leeftijd.
Daar staat tegenover dat niet-rokers langer leven, en op latere leeftijd dan weer gezondheidszorgen nodig hebben.
Sommige onderzoeken hebben uitgewezen

• dat een algemene rookstop de staat op korte termijn geld zou opbrengen - omdat er heel wat bespaard zou worden in de gezondheidssector -
• maar dat de kosten na een 15-tal jaar weer zouden stijgen - door de toename aan bejaarden.

De overheid geeft bovendien ook nog geld uit aan preventie, maar in vergelijking met de enorme inkomsten is deze post bijna verwaarloosbaar, want de Belgische staat geeft slechts 170.000 euro uit aan tabakspreventie: 10.000 maal minder dan ze int.

Geen preventie, want roken is economisch interessant?
Het doel van preventie is niet geld besparen, maar ellende en sterfte vermijden. Wanneer een maatschappij economie belangrijker gaat vinden dan de gezondheid van haar leden, gaat het toch wel de foute kant op. Een dergelijke maatschappij kan dan net zo vlot alle andere preventieve gezondheidsingrepen laten varen, want ook die kosten geld en brengen toekomstige bejaarden voort.

Tewerkstelling

De tabaksnijverheid stelt ook Belgen tewerk, maar dit evolueert veeleer negatief. In 1985 werkten nog 5.798 Belgen in die sector, terwijl er in 2000 nog slechts 2.802 tewerkgesteld waren. Deze daling heeft niets met de dalende verkoop, maar wel met de politiek van de multinationale bedrijven om hun productieafdelingen naar de lageloonlanden te verhuizen. Ook de tabaksteelt in België, toch goed voor een 262 telers, lijkt niet afhankelijk van de tabaksverkoop, maar meer van de Europese subsidies. 70% van de inkomsten van deze mensen komt immers voort uit subsidies.

Het al dan niet roken van de Vlamingen heeft dus nauwelijks negatief effect op de tewerkstelling in de tabakssector.

Integendeel, een Britse studie wees uit dat een daling van het tabaksverbruik met 40% 115.000 arbeidsplaatsen zou creëren in Groot-Brittannië. De reden hiervoor is dat ex-rokers meer geld overhebben voor ontspanning. En die sector is veel arbeidsintensiever dan de tabakssector, die grotendeels geautomatiseerd is (bron: OIVO).